Main content

An Litir Bheag 1119

Litir Bheag na seachdain sa le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1119. This week's short letter for G脿idhlig learners.

22 days left to listen

5 minutes

Last on

Last Sunday 13:30

Clip

An Litir Bheag 1119

Ciamar a chanas sinn ann an G脿idhlig, 鈥�I went back to sleep, I slept in鈥�? Faodaidh sinn seo a r脿dh: 鈥楻inn mi an ath-chadal.鈥� Gu litreachail, 鈥�I made the second sleep.鈥� Rinn mi an ath-chadal.

Agus ciamar a chanas sinn 鈥�reddening of the sky鈥�? Uill, tha an abairt seo againn 鈥� rudhadh shuas. Reddening up high. Rudhadh shuas.

Tha an d脿 abairt a鈥� tighinn c貌mhla ann an seanfhacal G脿idhlig. Tha e a鈥� gabhail a-steach an t-s脿r-ghaisgich, Fionn MacCumhail:

Rudhadh shuas an 脿m laighe,

Dh鈥櫭╥readh Fionn moch sa mhadainn,

Rudhadh shuas sa mhoch-mhadainn,

Dh猫anadh Fionn an ath-chadal.

Tha seo car coltach ri seanfhacal Beurla, ged nach eil Fionn ann. A bheil e agaibh?

Rudhadh shuas an 脿m laighe: [With a] reddening of the sky at bedtime; Dh鈥櫭╥readh Fionn moch sa mhadainn: Fionn would rise early in the morning. Rudhadh shuas sa mhoch-mhadainn: [With a] reddening of the sky in the early morning. Dh猫anadh Fionn an ath-chadal: Fionn would have a long lie.

Carson a dh鈥櫭╥readh Fionn tr脿th nam biodh rudhadh san adhar ann an oidhche roimhe? Uill, bhiodh fios aige gum biodh s矛de mhath ann.听

Agus carson a dh猫anadh Fionn an ath-chadal nam biodh rudhadh san adhar tr脿th sa mhadainn? Uill, thuigeadh e gun robh droch sh矛de a鈥� tighinn.

Agus d猫 an seanfhacal Beurla a tha ann, a tha ag innse dhuinn an aon rud? Tha 鈥� red sky at night, shepherd鈥檚 delight; red sky in the morning, sailor鈥檚 warning.听

Bha na seann daoine math air innse d猫 an t-s矛de a bhiodh romhpa. Rinn iad sin le bhith a鈥� coimhead air an adhar. Bhiodh iad cuideachd a鈥� coimhead agus ag 猫isteachd ri cuid de dh鈥檈貌in.

Tha sgeul mun t脿rmachan aig Alasdair MacIlleMh矛cheil ann an Carmina Gadelica. Dh矛rich Alasdair agus companach gu mullach beinne anns Na Hearadh. Bha t脿rmachain a鈥� fuireach ann.

Bha an t-s矛de math. Ach thuirt companach Alasdair ris gu feumadh iad falbh. Chunnaic e agus chuala e bho na h-e貌in gun robh sneachd a鈥� tighinn. Taobh a-staigh d脿 uair a th矛de bha sneachd m貌r ann. Gu fortanach, bha iad an uair sin aig bonn na beinne 鈥� taing do 鈥榗homhairle鈥� nan eun.

The Little Letter 1119

How do we say in Gaelic, 鈥業 went back to sleep, I slept in鈥�? We might say this: 鈥�Rinn mi an ath-chadal.鈥� Literally, 鈥業 made the second sleep.鈥� Rinn mi an ath-chadal.

And how do we say 鈥榬eddening of the sky鈥�? Well, we have this expression 鈥� rudhadh shuas. Reddening up high. Rudhadh shuas.

The two phrases come together in a Gaelic saying. It brings in the great hero, Fionn MacCumhail:

Rudhadh shuas an 脿m laighe,

Dh鈥櫭╥readh Fionn moch sa mhadainn,

Rudhadh shuas sa mhoch-mhadainn,

Dh猫anadh Fionn an ath-chadal.

This is a bit like an English language proverb, although that doesn鈥檛 include Fionn. Do you know which one?

Rudhadh shuas an 脿m laighe: [With a] reddening of the sky at bedtime; Dh鈥櫭╥readh Fionn moch sa mhadainn: Fionn would rise early in the morning. Rudhadh shuas sa mhoch-mhadainn: [With a] reddening of the sky in the early morning. Dh猫anadh Fionn an ath-chadal: Fionn would have a long lie.

Why would Fionn rise early if there were a reddening of the sky the night before? Well, he would know that the weather would be good.

And why would Fionn have a lie-in if there were a reddening of the sky early in the morning. Well, he would understand that bad weather was on the way.

And which English language proverb tells us the same thing? It is 鈥� 鈥榬ed sky at night, shepherd鈥檚 delight; red sky in the morning, sailor鈥檚 warning.鈥櫬�

The old people were good at foretelling the weather. They did that by looking at the sky. They would also watch and listen to some of the birds.

Alasdair MacIlleMh矛cheil has a tale about the ptarmigan in Carmina Gadelica. Alasdair and a companion climbed to a mountain summit on Harris. Ptarmigan were living there.

The weather was good. But Alasdair鈥檚 companion said that they must leave. He saw and heard from the birds that snow was coming. Within two hours, there was a massive snowfall. Fortunately, they were by then at the bottom of the mountain 鈥� thanks to the 鈥榓dvice鈥� of the birds.

Broadcast

  • Last Sunday 13:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast